Son yıllarda küresel ekonomik dalgalanmalar, yüksek enflasyon oranları ve artan kira ücretleri büyük metropollerde yaşam maliyetini adeta uçurdu. Özellikle Türkiye’nin en büyük şehirleri arasında yer alan İstanbul, Ankara ve İzmir bu konuda ciddi krizlerle karşı karşıya. 2024 yılı itibariyle yapılan güncel araştırma sonuçları ve uzman raporları, orta sınıfın giderek daraldığını ortaya koyuyor.
Öne çıkan en önemli problem, yaşam maliyetlerindeki oransız artışla gelir düzeyindeki dengesizlik. TÜİK’in 2024 yılı başında yayımladığı rapora göre, son 1 yılda ortalama kira fiyatları %85 oranında yükseldi. İstanbul’da ise bu rakam %120’yi buldu. Kamu çalışanları, öğretmenler, düşük ve orta düzeyde maaş alan kişiler artık şehir merkezlerinde yaşamakta zorlanıyor. Özellikle genç profesyoneller ve yeni mezun çalışanlar bu durumdan ciddi şekilde etkileniyor.
Bir diğer önemli kalem ise temel tüketim ürünlerinin fiyatlarındaki astronomik artış. Market alışverişlerinde gıda ürünlerindeki artış oranları %60’a ulaşırken, enerji maliyetleri de ciddi bir yük oluşturuyor. Faturalara yansıyan elektrik ve doğal gaz giderleri, her geçen yıl daha büyük dilimleri kapsıyor. Bu durum insanlar arasında yaşam alanı seçimlerini şehir dışına yönlendirse de ulaşım maliyetleri bu çözümü sürdürülebilir olmaktan çıkarıyor.
Uzmanlar, bu ekonomik tablodan en fazla orta gelir grubunun etkilendiğini söylüyor. Araştırma şirketlerinden birinin 2024 verilerine dayalı analizine göre Türkiye’de kendisini orta sınıf olarak tanımlayan ailelerin yüzde 38’i artık geçinebilmek için ek gelir imkanları arıyor. Evden çalışma modelleri, yarı zamanlı işler ve dijital platformlar üzerinden gelir yaratma çabaları artış gösteriyor.
Uzmanların görüşüne göre, yerel yönetimlerin sosyal konut projelerini hızlandırması ve kamu destekli kiralama modelleri oluşturması acil bir ihtiyaç hâline geldi. Bunun yanı sıra gıda fiyatlarındaki spekülatif artışların önlenmesi için sıkı denetimler yapılmalı ve tarım üretimi teşvik edilmelidir. Bu önlemlerin uygulanmaması hâlinde, 2025 yılına gelindiğinde orta sınıfın daha da daralacağı ve yoksulluk sınırındaki hane sayısının belirgin bir şekilde artacağı uyarısı yapılıyor.
(Dilvin Altıkardeş)