Ekonomik dalgalanmalar ve artan maliyetler, Türkiye genelindeki küçük esnafı zorlu bir mücadeleye sürüklüyor. Pandemi döneminin etkilerinden tam anlamıyla kurtulamayan küçük işletmeler, şimdi de yükselen kira, elektrik, doğalgaz ve ürün maliyetleri nedeniyle ayakta kalma savaşına devam ediyor. Son dönemde küçük esnafın büyük bir kısmı, günlük çalışma saatlerini kısaltma kararı alarak zararı en aza indirme yoluna gidiyor.
Turkish Esnaf ve Sanatkârlar Konfederasyonu (TESK) tarafından yapılan güncel bir araştırmaya göre, özellikle büyük şehirlerde küçük esnafların yüzde 60'tan fazlası çalışma saatlerini eskisine kıyasla 2-3 saat daha azalttı. Bu durum hem esnaf için gelir kaybına neden oluyor hem de mahalle sakinleri için alışveriş alışkanlıklarını değiştiriyor. Vatandaşların yaptığı şikayetler arasında “gece alışveriş imkanı bulamama” ve “hafta sonu çalışma saatlerinin kısalması” gibi başlıklar öne çıkıyor.
Uzun yıllardır kırtasiye işleten bir esnafın anlattıkları, küçük işletmelerin yaşadığı sıkıntılara ışık tutuyor. “30 yıldır bu işi yapıyorum, ilk kez bu kadar çaresiz hissediyorum. Kira geçen yıla göre neredeyse yüzde 80 arttı. Elektrik faturasından bahsetmiyorum bile; artık dükkanı akşam saat 18.00'de kapatmak zorundayız çünkü çalıştığımız her ekstra saat bize zarar olarak dönüyor,” diyerek sorunun boyutunu özetliyor.
Bir diğer küçük işletme sahibi ise artan maliyetler nedeniyle personel sayısını azaltmak zorunda kaldığını belirterek şöyle diyor: “Daha önce üç kişiyle çalışıyorduk, şimdi tek başımayım. Bu nedenle iş yüküm de arttı. Müşterilere yetişemediğim için iş hacmi de düştü.”
Yapılan araştırmalar, artan giderlerin kırsal bölgelerdeki küçük esnaf üzerinde de etkili olduğunu ancak büyük şehirlerdeki etkilerin daha dramatik olduğunu gösteriyor. Özellikle turizme bağlı çalışan kıyı bölgelerinde sezon dışında açık kalmanın, maliyetlerden dolayı neredeyse imkansız hale geldiği bildiriliyor. Antalya’da hediyelik eşya satan bir işletme sahibi durumu şu şekilde ifade ediyor: “Turist olmadığında zaten işler yavaşlıyor ama giderler hiç yavaşlamıyor. Mecburen kış aylarında dükkânımızın kapısına kilit vuruyoruz.”
Uzmanlar, küçük esnafın dayanıklılığını artırmak için devlet desteklerinin önemli olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle vergi indirimi, enerji teşvikleri ve düşük faizli kredi imkanlarının küçük işletmelerin toparlanmasına katkıda bulunabileceği vurgulanıyor. Bunun yanı sıra dijitalleşme yatırımlarının artırılması gerektiği ve küçük esnafın e-ticaret platformlarına entegrasyonunun uzun vadede sürdürülebilirlik sağlayacağı düşünülüyor.
(Ramazan Gültaş)