Son yıllarda sebze ve meyve tedarik zincirinde yaşanan kayıplar, özellikle fire oranlarının artışıyla birlikte sektörü zor durumda bırakıyor. Türkiye genelinde yapılan son araştırmalara göre, üretimden tüketiciye ulaşıncaya kadar sebze ve meyvelerin yaklaşık %25'inin kaybolduğu veya atık hale geldiği bildiriliyor. Bu oran, mevsimsel etkiler, yanlış depolama koşulları ve lojistik sorunlar gibi birçok faktöre dayanıyor.
Uzmanlara göre bu kayıp, yalnızca ekonomik bir zarar yaratmakla kalmıyor; aynı zamanda sürdürülebilir tarım politikaları ve gıda güvenliği açısından da önemli tehditler doğuruyor. Son dönemde sebze ve meyve fiyatlarındaki hızlı artışlar da bu kayıpların tüketicilere yansımasını iyice belirgin hale getiriyor.
Gerçekleştirilen kapsamlı bir çalışmada, üretimden tüketim aşamasına kadar oluşan firelerin nedenleri detaylı bir şekilde ele alındı. Çalışmaya göre hasattan hemen sonra yapılan yanlış işlemler ve uygun olmayan taşıma koşulları, ürünlerin kısa sürede bozulmasına yol açıyor. Özellikle yaz aylarında taşımacılık sırasında soğutmalı araç kullanımının yetersizliği, fire oranını artıran kritik sebeplerden biri olarak belirtiliyor. Diğer yandan, marketlerde ve pazarlarda sergilenen ürünlerin uzun süre uygun olmayan sıcaklıklarda tutulması da kayıpları yüzde 10’a kadar yükseltebiliyor.
Uzmanlar ise konuyla ilgili yaptığı açıklamada, denetimlerin sıklaştırılması ve tedarik zincirindeki tüm tarafların bilgilendirilmesi gerektiğinin altını çizdi. "Bu kayıpları önlemek hem tüketiciyi hem üreticiyi hem de ülke ekonomisini rahatlatır. Kaliteli depolama tekniklerinin yaygınlaşması ve lojistik süreçte modern teknoloji kullanımının artması öncelikli hedefimiz olmalı" diye ekledi.
Öte yandan tüketicilerin de bu süreçte önemli bir rol oynadığına dikkat çekiliyor. Evde saklanan sebze ve meyvelerin yanlış muhafazası, hane halkı bazında da ciddi israfa neden olabiliyor. Yetkililer, sebze ve meyvelerin uygun sıcaklık ve nem seviyelerinde saklanması gerektiğini hatırlatarak, satın alınacak ürünlerin tüketime yönelik olarak planlanmasının önemini vurguluyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın konuya dair yeni bir eylem planı hazırlığında olduğu da gelen bilgiler arasında. Söz konusu planın, hem tarım üreticilerini bilinçlendirmek hem de lojistik ağındaki fireyi minimuma indirmek için uygulanabilir çözümler içermesi bekleniyor. Ayrıca, teknolojik yatırım teşvikleri ile tedarik zincirindeki soğuk depolama sistemlerinin kullanımının artırılması hedefleniyor.
(Fatma Hatun Altıkardeş)