Son yıllarda tarım sektöründe gözlemlenen değişimler ve artan zorluklar, üreticilerin tarım faaliyetlerinden uzaklaşmasına neden oluyor. Uzmanların ve sektör temsilcilerinin yaptığı araştırmalara göre, bu durum hem yerel hem de ulusal seviyede gıda arzında kritik sorunlar yaratma tehlikesi taşıyor.
Yükselen maliyetler, düşük kârlılık oranları, iklim değişikliğinin tarımsal verim üzerindeki olumsuz etkileri ve destek mekanizmalarındaki yetersizlik, üreticilerin sektörden çekilmelerinde başlıca sebepler arasında sıralanıyor. Özellikle küçük ölçekli çiftçiler için sürdürülebilir bir tarım yapısı oluşturmak neredeyse imkansız hale gelmiş durumda.
Yapılan saha araştırmalarına göre mazot, gübre ve tarım ilaçları gibi temel üretim girdilerindeki fiyat artışları, çiftçilerin kâr marjlarını ciddi şekilde aşındırıyor. Kırsal bölgelerde yapılan görüşmelerde üreticiler, elde ettikleri gelirle ne borçlarını ödeyebildiklerini ne de bir sonraki üretim sezonu için yeterli yatırım yapabildiklerini dile getiriyorlar.
Akademik verilere dayalı olarak yapılan analizler, son beş yılda sadece tahıl üretiminde değil, meyve ve sebze yetiştiriciliğinde de önemli üretim kayıplarının yaşandığını ortaya koyuyor. Örneğin Türkiye’nin önde gelen tarım bölgelerinden biri olan Çukurova’da üreticiler, narenciye fiyatlarının düşüklüğünden yakınırken, Marmara Bölgesi’nde üzüm bağlarının terk edildiği görülüyor.
Ayrıca tarımsal faaliyetlerin azalması nedeniyle kırsal kesimde ciddi oranda işgücü kaybı yaşandığı üzerinde duruluyor. Tarımdan vazgeçen genç nüfus büyük şehirlere göç ederken, kırsalda tarım faaliyetlerini sürdüren kesimin de giderek yaşlandığı vurgulanıyor. Bu durum, hem istihdam rakamlarını olumsuz etkiliyor hem de tarımsal bilgi birikiminin büyük ölçüde kaybolmasına neden oluyor.
Tarım uzmanları ve ekonomistler, bu sorunun çözümü için kapsamlı bir strateji gerektiğinin altını çiziyor. Öncelikli olarak, üretim tarafında çiftçilere sunulan desteklerin artırılması gerektiği ifade ediliyor. Sübvansiyonların genişletilmesi, eğitim programlarıyla daha modern tarım yöntemlerinin benimsenmesi ve kooperatifleşmenin teşvik edilmesi gibi adımların atılmasının zaruri olduğu belirtiliyor.
Diğer yandan, tarım ürünlerinin fiyatlandırılmasında etkin denetim mekanizmalarının kurulması gerektiği dile getiriliyor. Tüketicinin piyasa koşullarına uygun fiyatlarla kaliteli gıdaya erişebilmesi için üretici-tüccar zincirinde yaşanan sorunların ivedilikle çözülmesi gerekiyor.
Bütün bu sorunlara karşı çözüm adımları atılmazsa, yerli üretimin azalması ithalat bağımlılığını ciddi şekilde artırabilir. Uzmanlar, bu tür bir senaryonun uzun vadede sadece ekonomik değil, aynı zamanda stratejik bir tehdit oluşturacağının altını çiziyor.
Gıda güvenliğinin sürdürülebilirliği açısından tarımın desteklenmesi ve üreticinin sektörden tamamen kopmasının engellenmesi hem kamu kurumlarının hem de toplumun ortak sorumluluğu olarak değerlendiriliyor.
(Özkan Güngörmez)