Üniversite mezunlarının giderek artan bir şekilde kayıt dışı çalışmaya yönlendirilmeleri, hem bireylerin kariyer gelişimini hem de ülke ekonomisini ciddi şekilde etkileyen önemli bir sorun haline geliyor. Yapılan son araştırmalara göre, özellikle genç nüfusta kayıt dışı iş gücünün oranı her geçen yıl daha da yükseliyor. Bu durumun altında yatan sebepler arasında ekonomik zorluklar, işsizlik, mesleki yetersizlik algısı ve işverenlerin maliyet azaltma çabaları öne çıkıyor.
Yapılan bir araştırma, üniversite mezunlarının çoğunluğunun mezuniyetlerinden sonra iş bulma sürecinin uzun ve zorlu olduğunu ortaya koyuyor. Araştırmaya katılan mezunların yüzde 65’i, mezuniyetlerinin ilk yılında kayıt dışı çalışmak zorunda kaldıklarını ifade ediyor. Bu oran, belirli meslek gruplarında daha da korkutucu seviyelere ulaşıyor. Özellikle sosyal bilimler, güzel sanatlar ve insan kaynakları gibi alanlardan mezun olan bireyler, kayıtlı istihdam seçenekleri bulmakta ciddi güçlüklerle karşılaşıyor.
Azalan istihdam olanakları ve kamu sektöründeki daralma, pek çok genci geçici çözümler aramaya itiyor. Birçok üniversite mezunu, geçici işler veya serbest çalışma seçenekleri aracılığıyla kayıt dışı ekonomiye entegre oluyor. Fakat bu durumun, uzun vadede bireyler üzerinde ciddi maddi ve manevi sonuçlar doğurabileceği aktarılıyor. Kayıt dışı çalışanların sosyal güvenlikten mahrum kalmaları, emeklilik haklarından yararlanamamaları gibi dezavantajları bulunuyor. Üstelik bu bireylerin, düşük gelir nedeniyle borçlanma döngüsünden çıkmaları da oldukça zorlaşıyor.
İşverenler açısından bakıldığında, bu durumu teşvik eden unsurların başında yüksek vergi oranları ve katı iş yasaları geliyor. Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ), personel giderlerini düşürmek adına kayıt dışı işçi çalıştırmayı tercih ettiklerini ifade ediyor. Ancak bu yaklaşımın hem ekonomik dengeleri hem de çalışanların geleceğini baltaladığı uzmanlar tarafından sıkça dile getiriliyor.
Çözüm önerileri arasında ise kamu otoritelerinin etkin denetim mekanizmaları oluşturması, işsiz gençlere yönelik eğitim ve destek programlarının artırılması ve sektörlere özgü teşvik politikalarının hayata geçirilmesi dikkat çekiyor. Uzmanlar, üniversiteler ile iş dünyasının iş birliği içerisinde çalışarak, nitelikli iş gücünü doğru alanlara yönlendirebileceğini ve mezunların kayıtlı istihdama daha kolay entegre olabileceğini vurguluyor.
(Ayşe Yıldırım)