Yapay zeka (YZ) teknolojilerindeki hızlı gelişim, insanlık için yepyeni fırsatlar ve beraberinde önemli sorumluluklar getiriyor. Bu teknoloji; eğitim, sağlık, üretim, sanat ve iletişim gibi pek çok alanda köklü değişimler başlatmış durumda. Ancak YZ'nin sunduğu avantajlara rağmen, nihai kararlar konusunda insana düşen rol hala tartışmasız bir öneme sahip. Araştırmalar, YZ'nin ne kadar ilerlerse ilerlesin etik, sosyal ve duygusal kararları tam anlamıyla kavrayamadığını ortaya koyuyor.
Stanford Üniversitesi’nin 2022 yılında yürüttüğü bir çalışmada, yapay zeka temelli karar destek sistemlerinin insanlar üzerindeki etkileri incelemeye alındı. Bu araştırmada, YZ'nin karmaşık sorunlar karşısında hızlı ve mantıksal çözüm önerileri sunma yeteneğinin yüksek olduğu belirtildi. Ancak insanların, YZ'nin ürettiği bireysel sonuçlar içindeki uzun vadeli sosyal etkileri değerlendirme konusunda hâlâ öncü olduğu görülüyor. Örneğin, sağlık sektöründe teşhis ve tedavi planlaması için kullanılan algoritmaların doğruluğu yüksek olsa da, hasta-doğru teşhis-tedavi kombinasyonunda empati ya da kültürel faktörler göz ardı edilebiliyor. Bu nedenle uzman değerlendirmeleri ve son karar mekanizması hâlâ insana bağımlı.
Bir diğer dikkat çekici veri yayımlanan bir raporda ele alınıyor. Rapora göre, özellikle iş hayatında YZ’nin karar alma yeteneği giderek gelişse de, etik ihlaller veya toplumsal değerler söz konusu olduğunda sistemlerin halen yetersiz kaldığı görülüyor. Örneğin, işe alım süreçlerinde kullanılan yapay zeka araçları kimi zaman geçmiş veri önyargılarını taşıyabiliyor ve dezavantajlı gruplar üzerinde ayrımcılık riski oluşturabiliyor. Bu tür durumlarda sorunların fark edilip düzeltilmesi yine insanlara kalıyor.
YZ’nin hızlı gelişiminin gelecekte birçok mesleği dönüştüreceği öngörülse de, World Economic Forum’un 2023 raporuna göre empati, takım yönetimi, yaratıcı düşünme ve etik karar alma gibi tamamen insana özgü yetenekler oyun değiştirici olmaya devam edecek. Yani hangi teknolojik ilerleme yaşanırsa yaşansın, insanın etik rehberlik eden rolü önemini koruyacak.
(Fatma Hatun Altıkardeş)