Kiralar rekor seviyede: Büyükşehirlerde barınma krizi derinleşiyor

Yapılan son araştırmalar, Türkiye'nin üç büyük şehri olan İstanbul, Ankara ve İzmir’de kira fiyatlarının son beş yıl içerisinde neredeyse iki katına çıktığını gösteriyor. Özellikle merkezi lokasyonlarda bulunan evlerin kira bedelleri, hem yerli hem de yabancı talebin artmasıyla astronomik rakamlara ulaştı. Örneğin, İstanbul’un Beşiktaş, Kadıköy ve Şişli gibi ilçelerinde ortalama bir 2+1 dairenin kirası 20 bin TL'ye kadar çıkabiliyor. Bu miktar, birçok çalışanın aylık gelirinin neredeyse tamamına denk geliyor.

Barınma krizi, yalnızca yüksek kira fiyatları ile sınırlı değil. Uzmanlar, uygun fiyatlı konutların giderek azalmasının orta ve düşük gelirli vatandaşlar için daha uzun vadeli bir çıkmaza yol açabileceği konusunda uyarıyor. Özellikle öğrenciler ve yeni işe başlayan gençler açısından barınma, eğitim ve iş fırsatlarına erişimi de doğrudan etkileyen bir meseleye dönüştü. Üniversite yerleşimlerine yakın bölgelerde öğrenci yurtlarının yetersiz kalması, genç kesimi yüksek kiralı paylaşımlı dairelere veya daha uzak semtlere itiyor.

Gayrimenkul Danışmanları Federasyonu tarafından yayımlanan yeni bir rapor, konut kiralarındaki artışın arkasında yatan bazı temel nedenlere ışık tutuyor. İlk olarak, pandemi döneminde yaşanan inşaat durgunluğu nedeniyle piyasaya sunulan yeni konut stoğu ciddi şekilde azaldı. Bunun yanı sıra, döviz kurlarındaki artış inşaat malzemelerinin maliyetini yükselttiği için yeni projelerin satış ve kira bedelleri de buna paralel olarak arttı. Ayrıca, büyükşehirlerdeki yoğun göç hareketleri ve kentsel dönüşüm süreçleri sırasında yaşanan arz-talep dengesizlikleri de fiyat artışlarını körükledi.

Gayrimenkul yatırımcılarının eğilimlerinde meydana gelen değişimler de krizi tetikleyen unsurlar arasında gösteriliyor. Dijital platformlar üzerinden kısa dönemli kiralama yapan bireysel veya kurumsal ev sahiplerinin sayısı son yıllarda arttı. Bu durum, uzun süreli kiralamaya uygun daire sayısının azalmasına yol açarak mevcut fiyatların fırlamasına neden oldu.

Barınma krizi sadece bireylerin değil, toplumsal yapının tamamını etkiliyor. Aylık gelirlerinin büyük bir kısmını kiraya ayırmak zorunda kalan aileler, diğer temel ihtiyaçlarını karşılamakta güçlük çekiyor. Bu durum hem hanehalkı borçlanmasını hem de psikolojik sorunları artırıyor. Uzmanlara göre, uzun vadede bu krizin çözülmemesi halinde şehirlerden kırsal bölgelere tersine bir göç başlayabilir; bu da büyük şehirlerin ekonomik dinamiklerini derinden etkileyebilir.

Hükümet tarafında ise barınma krizine yönelik bazı adımlar atılmış durumda. Düşük gelirli aileler için sosyal konut projeleri başlatılırken, kira artışlarını sınırlandırmaya yönelik düzenlemeler tartışılıyor. Ancak birçok uzman, bu adımların sorunu tamamen çözmek için yeterli olmayabileceği görüşünde. Daha kapsamlı politikaların geliştirilmesi gerektiğini söyleyen akademisyenler, özellikle düşük maliyetli konut üretimi ve arabulucu mekanizmaların artırılması gerektiğine dikkat çekiyor.

(Özkan Güngörmez)